Onlangs vroeg ik aan mijn werkgever of ik mijn oude job kon terugkrijgen. De beleefde samenleving noemt zoiets een stap terug zetten of afstand nemen. Ik zeg dus liever: ge moogt nen andere zot zoeken. Het sop was gewoonweg de kolen niet meer waard. Maar goed, ze hebben het mij toch gegund en daar ben ik dankbaar voor. Concreet betekent dit dat ik binnenkort weer repetitief werk ga uitvoeren. Arriveren, de takenlijst printen, uitvoeren, en klokslag acht uur later weer vertrekken. Een tandwieltje in de grotere machine, in plaats van een aansturende processor.
Herhaling versus complexiteit
Onze samenleving stelt nuttigheid gelijk aan productiviteit, en productiviteit wordt dan weer vaak vereenzelvigd met constante prikkels, afwisseling, en cognitieve complexiteit. Repetitief werk is daarentegen geestdodend, of zelfs vervreemdend. Althans, zo beweren velen. Toch is het net de complexiteit die ik achterwege laat, in ruil voor dat zogezegd geestdodende. Wie is er hier dan de zot? zoudt ge dan terecht vragen.
Ooit solliciteerde ik als schoolverlater bij een kleine zelfstandige. Hij bekeek mijn cv en zag dat ik als jobstudent enkele jaren had gewerkt bij een broodjesfabrikant. Repetitief werk. Broodjes komen van de band. Een twintigtal broodjes gaan in de doos. Doos gaat dicht. Volgende doos. De man keek fronsend op van mijn cv en zei: “Aan den band staan, met uw studies? Ge weet toch da ge dom wordt van dat soort werk?” De ironie ontging hem volledig. Ik solliciteerde daar namelijk voor een job als cold caller. Telefoonnummer draaien. Praatje maken. Al dan niet een verkoop of afspraak regelen. Volgend telefoontje. Het is duidelijk enkel de stront van een ander die stinkt.
Zowel ervaring als onderzoek tonen nochtans aan dat herhaling verrassend positief kan zijn voor de geest, het mentaal welzijn, en creativiteit. Uiteindelijk deden onze voorouders ook niks anders dan uren aan een stuk stenen slijpen, manden vlechten, of akkers ploegen. Repetitie is de norm, de moderne kantoorjob de uitzondering. Bekend fantasy-auteur Brandon Sanderson bemerkte eens tijdens een college dat het wellicht metsers zijn die de meest geschikte job uitoefenen om het in hun vrije tijd tot schrijver te schoppen. Terwijl zij aan beperkte cognitieve belading stenen stapelen, kan hun brein de vrije loop gaan. Op zo’n momenten slaat de muze toe. Sanderson was bijlange niet de eerste die zo’n observatie maakte.
“The best time for planning a book is while you’re doing the dishes.”
Agatha Christie
Prestatiedruk, flow, en feedback
De voorspelbaarheid van een repetitieve job verlicht de geest, om na de werktijd nog hobby’s uit te voeren die wél cognitief belastend zijn. In mijn geval zou dat een goed boek lezen zijn, of een intellectuele film kijken. Die voorspelbaarheid zorgt ook voor een veiligheidsgevoel en stressvermindering. Dit is een groot contrast met huppelen van de ene kafkaëske meeting naar de andere, of de dag doorbrengen met het blussen van andermans brandjes. Repetitief werk dompelt je onder in een milde, laagdrempelige vorm van flow. Prestatiedruk is nagenoeg afwezig omdat de taak eenvoudig is, en moeilijk foutief uit te voeren. Ook al zou er een fout gebeuren, dan nog is de feedback onmiddellijk en is er dus direct kans om te corrigeren.
Om bij het voorbeeld van de metser te blijven: een baksteen ligt immers goed of scheef, en dit is onmiddellijk zichtbaar. Dat is anders bij complexere taken met vele stappen en meerdere betrokken partijen. Omdat de grenzen daar vaag belijnd zijn, ontstaat er makkelijk discussie of de taak al dan niet goed werd uitgevoerd. En als daar überhaupt al consensus over is, dan volgt nog de discussie over wie er exact moet gelauwerd of beschimpt worden.
Het repetitieve werk bevrijdt de geest. Men is betrokken, maar niet gespannen. Feedback op zulke uitgevoerde taken is zichtbaar, onmiddellijk, en niet voor discussie vatbaar. Het verstand is vrij om aan het dagdromen te gaan. Ook niet te onderschatten is het fysieke aspect. Hoeveel van ons zitten er acht uur per dag aan een scherm gekluisterd, om dan thuis te komen en nog enkele uren in de zetel te ploffen? De voordelen van een bewegend lichaam en een hoog cijfer op de stappenteller zijn ons allemaal bekend, en toch schieten velen van ons hier dagelijks te kort.
“All truly great thoughts are conceived while walking.”
Friedrich Nietzsche
Herwaardering
Om af te sluiten: repetitief werk dwingt een herwaardering van eenvoud af. Onze cultuur verheerlijkt originaliteit, constante innovatie, en productiviteit. Maar repetitief werk kan ook tot betekenis leiden, als het maar met zorg, aandacht, en verantwoordelijkheid wordt uitgevoerd. Net als een andere job. Wanneer die houding zich ook vertaalt naar het dagelijks leven, dan ga je vanzelf minder op jacht naar prikkels en behoud je de ruimte voor de eigen verdieping. Een ideaal antigif voor het moderne leven, waarin klagen dat je het te druk hebt de grootste vorm van stoefferij is, en waarin Tolstoj moest wijken voor doomscrollen. Met de juiste mindset is repetitief werk geen intellectuele woestijn, maar een stille tuin.